Çam Sıkıntısı (C. Hakkı Zariç) | Cumhuriyet Kitap

C. Hakkı Zariç Arkadaşım Zekâi‘yi yazdı

hakkı zariç, cumhuriyet kitap, arkadaşım zekâi, Arkadaş Zekai Özger

C. Hakkı Zariç 9.11.2017 tarihli Cumhuriyet Kitap‘ta İsmet Tokgöz’ün Arkadaşım Zekâi adlı kitabı hakkında yazdı:

“Arkadaş Zekâi’nin mektuplarıyla birlikte el yazısı şiirlerine de tanık oluyoruz kitapta. Daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış fotoğraflar toplumsal hafızamıza yeni ayrıntılar ekliyor.

Arkadaşım Zekâi, İsmet Tokgöz, Arkadaş Zekâi Özger, Mektupları

Çam Sıkıntısı

Arkadaş Zekâi Özger, 3 Temmuz 1970 tarihinde, Bolu’dan yazdığı mektupta “çam sıkıntısı”ndan bahsediyor arkadaşı İsmet Tokgöz’e.  “-iyi mi, bir de çam sıkıntısı var şimdi bende. çam sıkıntısı: bituhaf bişey, anlatılmaz. önceki gün müydü, çok çıldırdı. (…) şimdi uslu gök. güneşe yol gösteriyor. ben çam kokuyorum. kokladığım çamı güneşe uzatıyorum.”

Gidecek bir yeri olmadığından gidebileceği son ya da ilk yere sığınmış şair Bolu’da. Evine gidemez; Bursa uzak bir olasılık. İstanbul oldum bittim bir rüya zaten. Parasızlık ve şiir yakasını bırakmamış hiç. “Kurdeşen” şiirinden yazmıştı geçmiş zamanın izini: “bitimi tahta bir köprüye ve dereboyuna varan bir sokakta” geçti çocukluğu Zekâi’nin. Ahrazları vardı, Cilimboz deresinin sesini dinleyerek dalmıştı annesinin koynunda uykuya.

Arkadaş Zekâi Özger, İsmet Tokgöz, Arkadaşım Zekâi

İsmet Tokgöz (Fotoğraf: Ömer Tuncer)

Bir şairin hayatına dair anılar ve zamanını bekleyen mektuplar

Birikmiş anıları saklısında bekleyen mektuplarla harmanlayıp, üniversite yıllarından arkadaşı Zekâi Özger için bir kitap hazırlamış İsmet Tokgöz. Arkadaşım Zekâi adını verdiği kitabın neredeyse iki yıl süren yazım aşamasında yayıneviyle birlikte çalışmış yazar. Çoklar Sokağında Bir Yalnız alt başlığındaki kitap Ve Yayınevi imzasıyla çıktı.

Bir şairin hayatına dair anılar ve zamanını bekleyen mektuplar gün yüzüne çıkıp bir kitapta yer aldığında, kişisel ayrıntılar da çalar kapımızı. Çocukluğu, gençliği, aşkları, okul sıraları ve şiir serüveni. Umut ve melankoli.

İlk şiirini liseden arkadaşı Ömer Zafer Göktürk ile birlikte, Aralık 1965’te çıkardığı Kent 16 adlı dergide yayımlar Zekâi Özger. Parasızlıktan dolayı tek sayı çıkabilen bu dergide “Niye Kapalı Kapılarınız- Bulamıyoruz” şiiri yayımlanmıştır. Dergicilik serüveni saklı sanki Arkadaş’ın, oyunculuk serüveni de öyle.

Omuzlanmış tabutların arkasından meydanda şiirlerin haykırıldığı yıllarda, kendini var etmeye çalışan bir şair Arkadaş. “Pencere” ya da “Sevdadır” hadi olmadı “Aşkla Sana” şiirlerinden birini mutlaka okumuş olmalısınız. Yer yer trajedi sarar okurken belleğinizi; ama birden ironiyle kendinize gelirsiniz ansızın. Kendine yetmeye çalışan Zekâi hayatın damarlarına akmayı dener yazdıklarında. Dalgaya alınır. Vazgeçer mi? Üstüne yürür Zeki Müren’i seven kimliği elinde.

Çoklar Sokağında Bir Yalnız

İki bölüme ayrılmış kitap. “Çoklar Sokağında Bir Yalnız” bölümünde İsmet Tokgöz yaşadıkları ve şiir serüveni üzerinden analiz etmiş Arkadaş’ı. Anılar ve tanıklıklar bir döneme ışık tutuyor. İkinci bölümün adı ise “Elyazması Nameler”. Arkadaş Zekâi Özger’in İsmet Tokgöz’e yazdığı mektuplar kuşe kâğıda basılı halde buluşuyor okuyucuyla. Asılları yer almakla birlikte dizilmiş halleri de var mektupların. Arkadaş’ın kaygılarına, yoksulluğuna, yalnızlığına ve ısrarına tanık oluyoruz okurken.

Bir de baş ağrıları tabii. 24 Ocak 1971 tarihinde Siyasal Bilgiler Fakültesi yurduna polis baskın yaptığında Arkadaş da gözaltına alınanlar arasındaydı. Kız kardeşi Şükran Tekin büyük uğraşlar sonucu abisini gözaltında gördüğünde “vücudunda, boynunda, siyahlaşmamış yer yoktu,” diye anlatacaktı. O günleri “Adak” adlı şiirinde beş bölümde yazdı, Arkadaş. Sonrası ölümü işte Arkadaş’ın.

Arkadaş Z. Özger, Arkadaş Zekâi Özger, Arkadaşım Zekâi, İsmet Tokgöz

Arkadaş Z. Özger

Arkadaş Zekâi Özger’in el yazısı mektupları, şiirleri

Arkadaş Zekâi’nin mektuplarıyla birlikte el yazısı şiirlerine de tanık oluyoruz kitapta. Daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış fotoğraflar toplumsal hafızamıza yeni ayrıntılar ekliyor.

Arkadaşımızı yazmış İsmet Tokgöz.

Arkadaşım Zekâi varlığını, farklılığını, dünyaya bakışını, yeni bir dünya düşlerini çoğaltmış Çoklar Sokağında Bir Yalnız gibi.

12 Haziran 1970 tarihli mektubunda aşağıdaki satırları yazmış arkadaşına Arkadaş:

“ama ankara’da özlediğim bişeyler kaldı yine de. Ben heryerde herkeste özlediğim bişeyler bırakırım.”

C. Hakkı Zariç, Cumhuriyet Kitap, 9.11.2017, s. 26

Arkadaşım Zekâi (Bahar Oskay) | Evrensel Kitap

Günlük Evrensel gazetesinin eki olarak yayımlanan Evrensel Kitap, Bahar Oskay’ın Arkadaşım Zekâi hakkındaki yazısını yayımladı (3.11.2017).

Öyküleri ve denemeleriyle tanıdığımız yazar İsmet Tokgöz’ün, üniversite yıllarından yakın arkadaşı Arkadaş Z. Özger’i anlattığı Arkadaşım Zekâi Ve Yayınevi tarafından yayımlandı. Çoklar Sokağında Bir Yalnız alt başlığını taşıyan kitapta Tokgöz, Arkadaş’ı aile sıcaklığı içinden, özlemlerinden, incinmişliklerinden aktarıyor bize. Sıcak, samimi bir dille kurulmuş…

İsmet Tokgöz

Arkadaşım Zekâi hakkındaki yazı… Evrensel Kitap

Öyküleri ve denemeleriyle tanıdığımız yazar İsmet Tokgöz‘ün, üniversite yıllarından yakın arkadaşı Arkadaş Z. Özger’i anlattığı Arkadaşım Zekâi Ve Yayınevi tarafından yayımlandı. Çoklar Sokağında Bir Yalnız alt başlığını taşıyan kitapta Tokgöz, Arkadaş’ı aile sıcaklığı içinden, özlemlerinden, incinmişliklerinden aktarıyor bize. Sıcak, samimi bir dille kurulmuş olan cümleler arasında gezinirken, kendimizi bir anda Arkadaş’la Ankara sokaklarında buluveriyoruz, sanki onun usul usul uzaklaşmasını gözleyen biziz, bakışlarımız onun sokağın köşesinden öylece dönüp kaybolmasını izliyor. Bazen de, Arkadaş ile karşılıklı otururken buluyoruz kendimizi. Kederini, acısını görüyoruz. Ancak dertleşmiyor bizimle; tek bir sözle kırgınlığını, incinmiş yanını gösteriyor. Bu ânın içerisinde, iki kişiye ait olan bu zamanın sonsuzluğunda buluyoruz kendimizi.

Arkadaşım Zekâi, Evrensel Kitap, İsmet Tokgöz, Arkadaş Zekâi Özger

Çoklar Sokağı’nın Yalnızı

Kitap iki bölümden oluşuyor, her iki bölüm de adını Arkadaş Z. Özger’in şiirlerinden almış: “Çoklar Sokağında Bir Yalnız” adlı ilk bölüm Tokgöz’ün yazılarından oluşurken, “Elyazması Nameler” adlı ikinci bölümde ise Arkadaş Z. Özger‘in Tokgöz’e yazdığı mektuplara yer veriliyor. Kuşe kâğıda renkli olarak basılan mektuplarla Arkadaş’ın iç dünyasına yolculuğa çıkıyoruz: “Elyazması nameler”i, yaşadığı sıkıntılardan, hastalığından, özlem ve isteklerinden izler taşıyor. Kitapta mektupların asıllarıyla birlikte dizilmiş hallerine de yer verilmiş, mektuplarda geçen yer, kişi ve yapıt adları dipnotlarda açıklanmış. Arkadaş Zekâi Özger’in her cümlesine sinmiş olan acısı, hüznü, yalnızlığı, tekliği, örselenmişliği, ‘aşağsanmışlığı’ şiirlerinde olduğu kadar, ilk kez gün ışığına çıkan el yazısı mektuplarında da hissediliyor.

Farklılığını bütün bedelleri göz önüne alarak yaşar ve kendisini dışlayan kalabalıklar içinde tekliğini sürdürür şair, 12 Haziran 1970 tarihli mektubunda, “ben en etkin ve en önemli boyutumu hiçbiyerde bulamıyorum. /senin ankara’da mıydı./ kalabalık­lar içinde tekliğimi sürdürüyorum. hep. herzaman heryerde yalnızız. kendimizi yaşıyoruz. kendi bir­başınalığımızı. /sıkıntının piçi miyim ben./” diye yazar. Boğuntusu, sıkıntısı sürmektedir.

Arkadaş Z. Özger, Zekâi Özger, Arkadaşım Zekâi, İsmet Tokgöz

Arkadaş Z. Özger

Yeni Bir Dünya Özlemi

Farklılığına tahammülü olmayan bu ortamdan kaçmanın, yeni dünyalara açılmanın düşlerini kurmaktadır şair. 13 Ağustos 1970 tarihli mektubunda İsmet Tokgöz’e şunları yazar: “ankara’dan kaçıcam /kaçsam kaç kişi ağlar geride./ yeni kentlere gidicem, yeni ülkelere belki. ­-yeni dünyalara yani.- başlangıç çok önemli. insanlarla ilişkilere baştan başlıycam, ilk baştan. bu ancak yeni bir kentte ya da yeni bir ülkede olucak. yani yeni doğmuş gibi; insana, dünyaya ilk açılışım olacak bu. anlatamıyorum… işte öyle bir şey.”

Kaçmak istediği Ankara’da, henüz yirmi beş yaşındayken ölür Arkadaş, farklılıklara tahammülü olmayan bir ülkede öldürülür. Yeni kentlere, yeni ülkelere gidemez ama ‘yeni bir dünya’ özlemini bırakır geride, bir de anlaşılmamışlığın hüznünü.

Kitap, Arkadaş’ın mektuplarının yanı sıra el yazısı birkaç şiiri ile daha önce yayımlanmamış fotoğraflarını da okuyucuyla buluşturuyor.

Arkadaş’ı el yazısı mektuplarıyla, şiirleriyle, anılarla, çözümlemelerle, daha önce hiç görülmemiş fotoğraflarıyla belleklerde yaşatan bu kitap, Arkadaş Z. Özger’in şiirlerini ayrı bir yere koyanlar için heyecan verici bir zenginlik sunuyor. Arkadaşım Zekâi, Arkadaş’ı sevenlere bir armağan niteliğinde…

 

Arkadaşım Zekâi – Çoklar sokağında bir yalnız, İsmet Tokgöz, anı/inceleme/mektup, Ekim 2017, 136 sayfa.

Bahar Oskay, Evrensel Kitap, 3.11.2017, s. 12